Rob de Haas, voormalig Group CIO van het wereldwijde bankconcern ABN Amro en CIO of the Year 2008, heeft naam gemaakt dankzij een intelligente sourcingstrategie en -aanpak. Hij had daarbij te maken met drie categorieën digitale architecten: de businessarchitecten van ABN Amro, zijn eigen ‘technische architecten' en de technische architecten in dienst van de leveranciers. De uitdaging is en blijft volgens hem om de kloof tussen de twee typen architecten, die binnen de business en die van de IT, te dichten.

Het moeilijke van architectuur is dat de waarde ervan nooit van tevoren is vast te stellen, zegt Rob de Haas, voormalig Group CIO van ABN Amro. Alleen maar achteraf, en in de regel als het niet goed gegaan is. Bovendien lijkt de architectuur vaak op een artist's impression. "Toen ik mijn eerste huis kocht, kreeg ik ook zo'n impressie. Toen het opgeleverd werd heb ik tegen de verkoper gezegd dat het niet was wat ik gekocht had, want op het plaatje stond dat de lucht blauw was en er vlogen twee meeuwen. Maar bij oplevering regende het en die meeuwen waren nergens te bekennen. Dus wat had hij mij nou verkocht? Nogmaals: daar zit de moeilijkheid voor de architect. Bovendien krijgen zij het verhaal niet altijd goed over de bühne."
Je hebt twee soorten architecten: degene die een verhaal vertelt dat de business begrijpt, de businessarchitect dus, en daarnaast is er de technische architect. Maar die twee zijn niet altijd op elkaar aangesloten. De vraag is, zo oppert De Haas, of je het met één architect af zou kunnen. "In Nederland wordt helaas niet opgeleid voor hetgeen waarop we in het bedrijfsleven op het gebied van IT zitten te wachten. In een veranderende omgeving hebben we inderdaad architecten nodig, maar ik blijf erbij dat er geen goede allround architecten worden opgeleid aan de universiteiten. En dus houden we binnen IT technische architecten. Binnen ABN Amro hadden we een afdeling ‘business solutions', waar de architecten aan de businesskant nadenken over de benodigde oplossingen. Maar helaas vinden die twee niet altijd aansluiting."
De ex-CIO trekt nogmaals de vergelijking met de fysieke wereld: "De architect van mijn huis is de opdrachtgever aan de constructeur. Hij is in feite ook de businessarchitect, want hij maakt als eerste mijn artist's impression. Hier zitten business- en technische architectuur dus in één hand." De Haas voelt wel wat voor het idee dat je binnen de bedrijfssituatie technische architecten meer zou moeten benoemen als ‘constructeurs'. Vervolgens zou je in zijn ogen veel meer moeten kijken naar de competenties van de businessarchitecten om te bepalen of ze die centrale architectenrol kunnen spelen. "De businessarchitect moet dus leidend zijn. Maar vervolgens komt die businessarchitect ook in ‘mijn huis' om functionele ontwerpen te tekenen, waarvan de technische mensen roepen dat het helemaal niet kan. Ik heb dus nu dingen in huis die op papier mooi leken, maar technisch niet helemaal goed zijn."

Outsourcing
Als het gaat om het nu van de architect gaat het volgens De Haas onder meer om het in kaart brengen van de samenhang der dingen. "Ook daarmee worstelden we binnen ABN Amro, maar we probeerden het wel. Onze outsourcing heeft daar overigens bij geholpen. Wij hebben tegen de insourcer gezegd dat ze contractueel verplicht waren een beschrijving van de current state technische architectuur te maken en dat hebben ze aan het begin van de contractperiode ook daadwerkelijk gedaan. We zijn met opzet niet bij de businessarchitectuur begonnen, omdat lang niet alles wat je kunt bedenken daadwerkelijk technisch realiseerbaar is. Op deze manier hadden we een fundament van waaruit we met de business konden praten. De current-statearchitectuur is in kaart gebracht om daarmee een future-state architectuur te kunnen maken." Bij ABN Amro heeft men overigens de eigen architecten behouden.
De Haas: "Je hebt deze informatie nodig voor je transformatie naar de future state. Binnen het outsourcingsverhaal zijn architecten niet belangrijk bij de transitie, maar wel bij de transformatie. Dus niet bij het overnemen van de systemen en de regieprocessen enzovoorts, maar bij het doorvoeren van eventuele wijzigingen en innovaties. Wil een leverancier iets gaan verdienen aan een contract, dan moeten er qua technologie namelijk altijd wel dingen veranderd worden. Denk aan zaken als verbeterde serverutilisatie, gebruik van nieuwe technologieën en dergelijke. Daar zijn in alle gevallen onze technische architecten bij betrokken geweest. Ook al omdat de businessfunctionaliteit ongewijzigd is gebleven."
In feite gaat het dus technisch gezien over rationaliseren onder de motorkap. "Dat moet je doen, omdat als je het besluit om zaken terug te nemen, je dan vervolgens niet iets terugkrijgt dat je zelf niet kunt beheersen of kunt overdragen naar een andere contractpartner. Dat betekent dat er nog iets heel anders bij zit: bepalen waar de rechten op het intellectueel eigendom liggen. De technische architecten hebben mede de verantwoordelijkheid om vast te stellen of we, wanneer we als bedrijf en contractpartner uit elkaar gaan, de door de partner ontwikkelde technologie kunnen blijven gebruiken."

Knip
In de sourcingswereld wordt een onderscheid gemaakt tussen aan de ene kant de infrastructuur en anderzijds application development & maintance (ADM). Binnen ADM lag de knip tussen de externe partijen en de mensen van ABN Amro net voorbij het functional design. Bij dat functionele ontwerp waren nog de eigen businessarchitecten betrokken. "Daar ga je weer, want de technische architecten vinden al zo lang ik in dit vak zit dat ze er te laat of helemaal niet bij betrokken worden. Als je gaat outsourcen word je nog meer met de neus op de feiten gedrukt. Je moet namelijk richting die insourcer een nieuwe opdracht formuleren, die moet door ons beschreven worden. Maar heel vaak wordt daarbij vergeten de technische architect te betrekken, dus komt de leverancier na bijvoorbeeld de calculatie terug met een voorstel en pas dan beseft men dat ook de architecten er nog even naar moeten kijken. Dan kan blijken dat het niet binnen de current state past of dat er een andere reden is waarom het gewenste gewoon niet kan. En dan krijgen we rework, want het gaat weer terug naar de leverancier, die past het weer aan. Had men die technische architect nou maar aan het begin van het traject om een mening gevraagd, dan waren we misschien een stuk sneller geweest. De architect van de leverancier moet dus tijdens het maken van het voorstel weten wat in de ogen van de eigen technische architecten mogelijk is."
Dat dit laatste niet gebeurt, komt omdat de businessarchitecten veelal niet weten wat ze met die techneuten aan moeten. In de bouwwereld weet de architect dat als het beton na een tijdje begint door te zakken, hij niet de constructeur de schuld kan geven. Hijzelf is bij wet verantwoordelijk. "Wanneer onze businessarchitecten een dergelijke verantwoordelijkheid zouden hebben gehad, dan zouden ze veel eerder zo'n technische man erbij vragen. Bij ABN Amro was het zo dat er, en zo noemden we dat letterlijk, een building permit moest worden afgegeven. Vergelijkbaar met de bouwvergunning in de echte wereld, en die kon alleen maar afgegeven worden als alle benodigde berekeningen gedaan waren."

Governance
Bij ABN Amro lag de toestemming dat er gebouwd kon worden bij de business, want die betaalde tenslotte. Daarbij werd wel het onderscheid gemaakt tussen applicatieontwikkeling en de bijbehorende infrastructurele consequentie; laatstgenoemde opdracht ging naar de insourcer. "Uiteindelijk kwamen die twee terug met een quote; een oplossing, prijs en planning. Daar zeiden wij vervolgens vanuit het technische perspectief na een toets ‘ja' of ‘nee' op. De quote werd de input voor de businesscase die de business ging maken."
De business was opdrachtgever en De Haas' organisatie hield de regie in handen. "De rol van de architect zat 'm in het aftekenen van het voorstel van de leverancier, of zoals wij noemden: het technical solution document. Daarbij werd dus ook gekeken naar de prijs, het aantal uren dat men aan iets dacht te moeten werken, de TCO, enzovoorts. Er lag dus best een groot deel van de verantwoordelijkheid bij de technische architecten. Het voordeel was dat onze eigen architecten samen met de architecten van een leverancier naar een oplossing keken, waarna het weer bij onze technische architecten terugkwam. Dus daar zit wel een check & balance in."
De businessarchitecten zaten daarbij in de business en de technische architecten bij de CIO. "De constructeur zit namelijk ook niet bij de architect, die hebben allebei hun eigen verantwoordelijkheid. Er heeft er evenwel één de ultieme verantwoordelijkheid en in mijn ogen moet dat de businessarchitect zijn. Onze architecten keken daarbij of alles paste binnen het totale landschap, maar bij wijze van spreken met oog op de veiligheidsvoorschriften ook met de ogen van de brandweer."

Boodschap
Rob de Haas heeft tot slot nog wel wat aanbevelingen voor collega-CIO's als het gaat om de inzet van architecten bij outsourcing. "De architecten zitten in die context op drie gebieden. Ten eerste bij het vaststellen van de baseline: de huidige kosten, producten en architectuur. Je stelt dus vast wat je hebt en dat neem je mee tijdens de RfP. Vervolgens beoordeel je wat er vanaf de insourcers terugkomt, de technical solution. Daar speelt de architect zogezegd absoluut een rol in. Daarna komt het maken van voorstellen voor het tranformation schedule, ook daarover moet de architect een oordeel hebben. Onder meer over de vraag of je, indien je ingaat op het voorstel, de technologie ooit nog kunt verplaatsen."
Architecten zou hij willen meegeven ze een onderdeel zijn van de keten, wat betekent dat ze een taal moeten gaan praten die begrijpbaar is voor alle partijen. "Digitale architecten zouden zich moeten ontwikkelen zoals de architecten in de bouwwereld dat hebben gedaan, dus ook een eigen beroepscode moeten definiëren, met de bijbehorende verantwoordelijkheden." Dat betekent dat ze zelfs voor de rechtbank gesleept moeten kunnen worden. "Zoals ik ook mijn aannemer voor de rechter sleep als het dak van mijn huis instort. Zo'n code of conduct bestaat namelijk niet voor architecten en daarmee, door het nemen van die verantwoordelijkheid, zouden ze zichzelf veel meer een plaats kunnen geven. Ze moeten niet alleen ‘nee', maar ook ‘ja' kunnen zeggen."